Özel Plajlarda Kıyıya Giriş Hakkı: İşletmeler Vatandaşı Sahilden Çıkarabilir mi?

Özel plajlarda kıyıya giriş hakkı, yalnızca ücret karşılığında kullanılabilen ticari bir ayrıcalık değildir. Denize ulaşmak, kıyıda yürümek veya kumsala havlu sermek; Anayasa ve Kıyı Kanunu tarafından korunan kamusal haklar arasında yer almaktadır.

Türkiye’nin sahil bölgelerinde yaz aylarında sıkça karşılaşılan özel plaj uygulamaları, vatandaşlar ile plaj işletmeleri arasında önemli hukuki uyuşmazlıklara yol açmaktadır. Şezlong kiralamayan kişilerin sahilden çıkarılması, denize ulaşmak isteyenlerden zorunlu giriş ücreti talep edilmesi veya kıyıya erişimin fiziksel engellerle kapatılması, yalnızca tüketici hukuku ya da idare hukuku kapsamında değerlendirilecek basit bir anlaşmazlık değildir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun kıyıda oturmak isteyen bir vatandaşın tehditle uzaklaştırılmasına ilişkin değerlendirmesi, bu tür müdahalelerin belirli şartlarda ceza sorumluluğu da doğurabileceğini ortaya koymaktadır.

Kararın temel mesajı açıktır: Bir işletme şezlong, şemsiye, loca, otopark veya yiyecek-içecek hizmeti sunabilir ve bu hizmetler karşılığında ücret isteyebilir. Ancak ticari hizmet sunma hakkı, kıyının toplumun ortak kullanımına açık olma özelliğini ortadan kaldırmaz.

Kıyıya erişim hakkı, özel plaj uygulamaları ve diğer hukuki uyuşmazlıklar hakkında bilgi almak için Av. Ümit Çelebi ile iletişime geçebilir, hukuki danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilirsiniz.

Yargıtay Kararına Konu Olay Nasıl Gerçekleşti?

Uyuşmazlık, İzmir’in Çeşme ilçesindeki Altınkum Plajı’nda yaşanan bir olay üzerine başlamıştır.

Çocuklarıyla birlikte denize girmek isteyen bir vatandaş, işletmeye ait şezlonglardan yararlanmadan kumsala eşyalarını bırakmak ve kıyıda oturmak istemiştir. Plajda faaliyet gösteren işletmenin çalışanı ise vatandaşın bu alanda bulunamayacağını belirterek eşyalarını kaldırmasını ve bölgeden ayrılmasını istemiştir.

Olayın yalnızca sözlü bir bilgilendirme veya hizmet şartlarının açıklanması seviyesinde kalmadığı; vatandaşın kıyıda bulunmasının tehdit içeren davranışlarla engellendiği ileri sürülmüştür. Jandarmaya yapılan başvuru sonrasında başlayan yargılama sürecinde işletme çalışanı ile bu yönde talimat verdiği değerlendirilen işletme yetkilisi hakkında ceza davası görülmüştür.

Yerel mahkeme, işletme çalışanını kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan 1 yıl 8 ay hapis cezasına mahkûm etmiştir. Çalışana vatandaşın uzaklaştırılması yönünde talimat verdiği kabul edilen işletme yetkilisi hakkında da azmettirme hükümleri kapsamında aynı miktarda hapis cezası kurulmuştur.

Dosyanın Yargıtay incelemesinden geçmesinin ardından Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kıyıda oturmak ve eşyasını bırakmak isteyen kişinin bu hakkının tehditle engellenmesini ceza hukuku bakımından değerlendirmiştir.

Kararın Asıl Önemi Nedir?

Yargıtay kararının önemi, plaj işletmeleri ile vatandaşlar arasındaki uyuşmazlığı yalnızca “ücret ödenip ödenmediği” üzerinden değerlendirmemesidir.

Kararda korunan temel değer, kişinin hareket özgürlüğüdür. Bir vatandaşın hukuken bulunabileceği bir yerde kalmasına veya ulaşabileceği bir yere gitmesine tehdit, cebir ya da benzeri yöntemlerle engel olunması, olayın özelliklerine göre kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu gündeme getirebilir.

Bu nedenle bir işletme çalışanının vatandaşa yalnızca “Burası ücretlidir.” demesi ile vatandaşı tehdit ederek kıyıdan uzaklaştırması aynı hukuki sonucu doğurmaz. Ceza sorumluluğu bakımından kullanılan ifadeler, davranışın yoğunluğu, fiziksel müdahale, tehdit, alanın hukuki statüsü ve kişinin hareket özgürlüğünün fiilen kısıtlanıp kısıtlanmadığı birlikte değerlendirilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 26 Şubat 2025 tarihli, 2022/82 Esas ve 2025/98 Karar sayılı değerlendirmesi, benzer olaylar bakımından güçlü bir içtihat niteliğindedir. Bununla birlikte kararın her plaj uyuşmazlığında otomatik biçimde aynı sonucun doğacağı anlamına gelmediği unutulmamalıdır. Her olay kendi delilleri ve şartları çerçevesinde incelenir.

Kıyılar Neden Özel Mülk Gibi Kapatılamaz?

Anayasa’nın 43. maddesine göre kıyılar devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyıları ile bunları çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararının gözetilmesi gerekir.

3621 sayılı Kıyı Kanunu da kıyıların herkesin eşit ve serbest yararlanmasına açık olduğunu düzenlemektedir. Bu düzenlemeler, kıyıların yalnızca belirli işletmelerin müşterilerine tahsis edilemeyeceğini göstermektedir.

Bir belediyenin veya kamu kurumunun belirli bir alanın işletilmesine izin vermesi, işletmeciye sınırsız yetki sağlamaz. İşletme, kendisine tanınan sınırlar içinde ticari faaliyet yürütebilir; ancak kamusal kıyı alanını bütünüyle özel mülk gibi yönetemez.

Bu noktada “kıyı” ile kıyının gerisinde bulunan özel tesis alanlarının birbirinden ayrılması gerekir. Otel binası, restoran, özel otopark, havuz, soyunma alanı veya işletmeye ait kapalı bölümler farklı hukuki kurallara tabi olabilir. Buna karşılık kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasında kalan kıyı alanının kamusal niteliği esastır.

Özel Plaj İşletmeleri Ücret Talep Edebilir mi?

Plaj işletmelerinin her türlü ücret talebinin hukuka aykırı olduğunu söylemek doğru değildir.

İşletmeler sundukları özel hizmetler için ücret belirleyebilir. Bu hizmetler arasında şunlar bulunabilir:

• Şezlong ve şemsiye kullanımı,
• Loca veya özel oturma alanı,
• Duş ve soyunma kabini,
• Otopark hizmeti,
• Yiyecek ve içecek servisi,
• Havuz veya eğlence alanlarının kullanımı,
• Havlu ve ekipman temini.

Ancak hizmet bedeli ile kıyıya erişim hakkı birbirinden ayrılmalıdır. Vatandaşın denize ulaşmasının zorunlu olarak şezlong kiralama, yiyecek-içecek satın alma veya kişi başı harcama limiti şartına bağlanması hukuki uyuşmazlık doğurabilir.

Alanının hukuki statüsü, işletmeye verilen kullanım hakkının kapsamı, giriş güzergâhı ve vatandaşın kıyıya alternatif erişiminin bulunup bulunmadığı somut olayda ayrıca incelenmelidir.

Şezlong Kiralamayan Kişi Kumsalda Oturabilir mi?

Kamuya açık kıyı alanında bulunan bir vatandaşın yalnızca şezlong kiralamadığı gerekçesiyle denizden veya kumsaldan yararlanmasının engellenmesi hukuken savunulabilir değildir.

Vatandaşın kendi havlusunu kullanması, kıyıda oturması, yüzmesi veya kıyı boyunca yürümesi kural olarak ücretli bir hizmet satın alma şartına bağlanamaz.

Bununla birlikte vatandaşların da çevrenin korunmasına, can güvenliği kurallarına, yetkili makamlar tarafından alınan kararlara ve kamu düzenine ilişkin düzenlemelere uyması gerekir. Tehlikeli hava koşulları, güvenlik operasyonları, doğal sit alanlarının korunması veya özel kanunlarla getirilen sınırlamalar sebebiyle belirli alanlara geçici ya da kalıcı erişim kısıtlamaları uygulanabilir.

Dolayısıyla kıyıya erişim hakkı güçlü bir anayasal güvence olmakla birlikte hiçbir istisnası bulunmayan sınırsız bir hak değildir.

Plaj İşletmesi Vatandaşı Hangi Durumlarda Uyarabilir?

Bir işletmenin kıyıda bulunan kişilere hiçbir şekilde müdahale edemeyeceği düşüncesi de doğru değildir.

İşletme çalışanları;

• Can güvenliğini tehlikeye atan davranışlarda,
• Diğer kişileri rahatsız eden veya tehdit eden eylemlerde,
• Çevreye zarar verilmesi hâlinde,
• İşletmeye ait ekipmanların izinsiz kullanılması durumunda,
• Özel tesis alanlarına izinsiz girilmesi hâlinde,
• Yetkili makamların getirdiği güvenlik kısıtlamalarında,

kişileri uyarabilir ve gerektiğinde kolluk kuvvetlerinden yardım isteyebilir.

Ancak bu yetki, vatandaşa tehditte bulunma, fiziksel müdahale uygulama, eşyalarını zorla kaldırma veya kamusal kıyı alanından keyfî biçimde çıkarma hakkı vermez.

Kıyıya Erişimin Engellenmesi Ne Zaman Suç Oluşturabilir?

Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesinde kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu düzenlenmiştir. Bu suç, bir kişinin bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün hukuka aykırı olarak ortadan kaldırılmasıyla oluşabilir.

Suçun meydana gelmesi için kişinin mutlaka kapalı bir odada tutulması gerekmez. Açık bir alanda bulunan kişinin gitmek istediği yere ulaşmasının veya bulunduğu yerde kalmasının fiilen engellenmesi de belirli şartlarda bu kapsamda değerlendirilebilir.

Plaj uyuşmazlıkları bakımından ceza sorumluluğunun oluşup oluşmadığı belirlenirken şu hususlar önem taşır:

• Kişinin bulunduğu alanın hukuki statüsü,
• Vatandaşa yöneltilen söz ve davranışlar,
• Tehdit veya cebir kullanılıp kullanılmadığı,
• Fiziksel bir engel oluşturulup oluşturulmadığı,
• Kişinin kıyıda kalma ya da denize ulaşma özgürlüğünün gerçekten kısıtlanıp kısıtlanmadığı,
• İşletme çalışanının kimden ve hangi kapsamda talimat aldığı,
• Olayın kamera görüntüsü, tanık veya tutanakla ispatlanıp ispatlanamadığı.

Her tartışma veya işletme uyarısı otomatik olarak kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturmaz. Ceza hukuku bakımından fiilin yoğunluğu ve kişinin hareket özgürlüğü üzerindeki etkisi ayrıntılı olarak incelenmelidir.

İşletme Yetkilileri Çalışanların Davranışlarından Sorumlu Olabilir mi?

Kararın dikkat çeken yönlerinden biri de yalnızca sahada bulunan çalışanın değil, çalışanı yönlendirdiği kabul edilen işletme yetkilisinin sorumluluğunun değerlendirilmesidir.

Türk Ceza Kanunu’na göre bir kişiyi suç işlemeye yönlendiren kişi, belirli şartlarda azmettiren olarak sorumlu tutulabilir. Bu nedenle işletme yöneticilerinin çalışanlarına verdiği talimatlar hukuken önemlidir.

“Ücret ödemeyeni sahile almayın”, “şezlong kiralamayanı kıyıdan çıkarın” veya “gerekirse zor kullanın” şeklindeki talimatlar, olayın gerçekleşme biçimine göre yöneticiler bakımından da cezai sorumluluk doğurabilir.

İşletmelerin personeline kıyı mevzuatı, vatandaş hakları ve müdahale sınırları hakkında açık eğitim vermesi bu nedenle önem taşımaktadır.

Kıyıya Girişiniz Engellenirse Ne Yapmalısınız?

Kıyıya erişimi engellenen kişinin öncelikle tartışmayı büyütmeden olayın kayıt altına alınmasını sağlaması gerekir.

Mümkün olduğu ölçüde şu adımlar izlenebilir:

1. İşletme görevlisinden engellemenin hukuki gerekçesini açıklamasını isteyin.
2. Bulunduğunuz alanı, giriş kapısını ve varsa fiziksel engelleri görüntüleyin.
3. Tehdit veya hakaret içeren ifadeleri güvenli biçimde kayıt altına alın.
4. Olayı gören kişilerin iletişim bilgilerini alın.
5. Jandarma veya polis ekiplerinden yardım isteyin.
6. Belediye, kaymakamlık veya ilgili çevre ve şehircilik birimine başvurun.
7. Ödeme yapıldıysa fiş, fatura ve POS belgesini saklayın.
8. Fiziksel müdahale gerçekleşmişse sağlık raporu alın.
9. Olay sonrasında hukuki değerlendirme için bir avukata başvurun.

Delil toplarken başkalarının özel hayatını ihlal edecek veya yeni bir hukuki sorun doğuracak davranışlardan kaçınılmalıdır. Görüntü ve ses kayıtlarının hukuka uygunluğu olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.

Karar Tüm Özel Plajların Hukuka Aykırı Olduğu Anlamına Gelir mi?

Hayır. Yargıtay kararı, özel plaj işletmeciliğinin tamamen yasak olduğu anlamına gelmemektedir.

Hukuka uygun izinlere sahip işletmeler kıyı bölgelerinde hizmet sunabilir, belirli ekipmanları kiralayabilir ve özel tesis alanlarını ücretli olarak kullandırabilir. Hukuki sorun, kamusal kıyı alanının tamamen kapatılması veya denize erişimin zorunlu hizmet satın alma şartına bağlanması hâlinde ortaya çıkar.

Ayrıca her sahil alanının mülkiyet, tahsis, planlama ve işletme durumu aynı değildir. Bir uyuşmazlığın doğru biçimde değerlendirilebilmesi için kıyı kenar çizgisi, işletme ruhsatı, tahsis sınırları, belediye düzenlemeleri ve fiilî kullanım şekli birlikte incelenmelidir.

Avukat Ümit Çelebi’nin Hukuki Değerlendirmesi

Kıyı alanlarında yaşanan uyuşmazlıklar çoğu zaman basit bir giriş ücreti tartışması gibi görülmektedir. Oysa olayın gerçekleşme şekline göre anayasa hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, tüketici hukuku ve tazminat hukuku aynı dosyada gündeme gelebilir.

Bir plaj işletmesinin ücretli hizmet sunması hukuka uygun olabilir. Ancak hizmet sunma yetkisi, vatandaşın kamusal alana erişimini keyfî şekilde engelleme yetkisine dönüşemez. Özellikle tehdit, cebir, fiziksel engelleme veya sistematik baskı içeren müdahaleler cezai sorumluluk doğurabilir.

Diğer taraftan her ücret talebini veya her uyarıyı doğrudan suç olarak değerlendirmek de doğru değildir. Alanın hukuki statüsü ile olayın nasıl gerçekleştiği araştırılmadan kesin bir sonuca varılamaz.

Yargıtay’ın bu yaklaşımı, kıyı hakkının yalnızca teorik bir düzenleme olmadığını; somut olaylarda ceza hukuku aracılığıyla da korunabileceğini göstermesi bakımından önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Özel plajlarda kıyıya giriş hakkı, giriş ücretleri, şezlong kiralama zorunluluğu ve plaj işletmelerinin yetki sınırları hakkında en çok merak edilen soruları aşağıda hukuki açıdan yanıtladık.

1. Türkiye’de bütün plajlara giriş ücretsiz midir?

Kıyılardan herkesin eşit ve serbest biçimde yararlanması esastır. Ancak plaj işletmelerinin sunduğu şezlong, şemsiye, otopark, loca veya benzeri özel hizmetler ücretli olabilir. Özel plajlarda kıyıya giriş hakkı ile işletmenin sunduğu ücretli hizmetlerin kullanımı birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

2. Şezlong kiralamadan denize girebilir miyim?

Kamuya açık bir kıyıda yalnızca şezlong kiralamadığınız gerekçesiyle denize girmenizin veya kıyıda bulunmanızın engellenmesi kural olarak hukuka uygun değildir. Bununla birlikte alanın hukuki statüsü, işletmeye tanınan kullanım yetkisi ve güvenlik sınırlamaları somut olaya göre ayrıca incelenmelidir.

3. Plaj işletmesi kişi başı harcama limiti koyabilir mi?

Plaj işletmesi kendi özel hizmet alanları için kişi başı harcama limiti veya benzeri ticari koşullar belirleyebilir. Ancak bu koşulların özel plajlarda kıyıya giriş hakkını tamamen ortadan kaldıracak veya vatandaşın denize ulaşmasını engelleyecek şekilde uygulanması hukuki uyuşmazlığa neden olabilir.

4. Kendi havlumu kumsala sermem engellenebilir mi?

Kıyının herkesin kullanımına açık bölümünde, başkalarının kullanımını engellemeden ve çevre kurallarına uyarak havlu sermeniz yalnızca işletmeden ücretli hizmet satın almadığınız gerekçesiyle engellenemez.

5. Plaj çalışanının “Buradan çıkın” demesi suç mudur?

Her uyarı tek başına suç oluşturmaz. Kullanılan ifadeler, tehdit veya cebir bulunup bulunmadığı, kişinin hareket özgürlüğünün fiilen kısıtlanıp kısıtlanmadığı ve bulunduğu alanın hukuki statüsü birlikte değerlendirilir. Tehdit veya zor kullanılarak kıyıdan çıkarılma hâlinde cezai sorumluluk gündeme gelebilir.

6. Kıyıya giriş engellenirse polisi mi, jandarmayı mı aramalıyım?

Olayın gerçekleştiği bölgenin görev alanına göre polis veya jandarmadan yardım istenebilir. Acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden ihbarda bulunabilirsiniz. Olayın görüntü, tanık veya tutanak gibi delillerle kayıt altına alınması da önemlidir.

7. Giriş ücreti ödediysem paramı geri alabilir miyim?

Ödemenin hangi hizmet karşılığında alındığı ve ücretin hangi şartlarla tahsil edildiği incelenmelidir. Hukuka aykırı bir ücret tahsil edilmişse tüketici başvurusu, idari şikâyet veya alacak talebi gündeme gelebilir. Her olay ödeme belgesi ve hizmet kapsamıyla birlikte değerlendirilmelidir.

8. Plaj işletmesi eşyalarımı kaldırabilir mi?

İşletme çalışanlarının vatandaşın eşyalarını keyfî biçimde ve zor kullanarak kaldırması hukuka uygun değildir. Ancak eşyaların geçiş alanını kapatması, güvenliği tehlikeye düşürmesi veya diğer kişilerin kıyıdan yararlanmasını engellemesi durumunda hukuka uygun bir uyarı yapılabilir.

9. Plajda yaşanan olay için tazminat talep edilebilir mi?

Hukuka aykırı müdahale nedeniyle maddi zarar, fiziksel zarar veya kişilik hakkı ihlali meydana gelmişse olayın özelliklerine göre maddi ve manevi tazminat talep edilebilir. Tazminat değerlendirmesinde hukuka aykırı müdahale, zarar ve olay ile zarar arasındaki bağlantı incelenir.

10. Yargıtay kararı herkes açısından doğrudan bağlayıcı mıdır?

Yargıtay kararları kanun niteliğinde değildir. Ancak özellikle Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararları, özel plajlarda kıyıya giriş hakkı konusunda benzer uyuşmazlıkların değerlendirilmesinde güçlü ve yol gösterici bir içtihat niteliği taşır. Bununla birlikte her dosya, kendi olayları ve delilleri çerçevesinde ayrı olarak incelenir.

Kıyıya Erişim Engeli ve Diğer Hukuki Sorunlar İçin Profesyonel Destek

Kıyıya erişiminizin engellenmesi, tehdit veya fiziksel müdahaleyle karşılaşmanız, hukuka aykırı ücret tahsil edilmesi ya da işletme faaliyetleri nedeniyle mağduriyet yaşamanız durumunda olayın ceza, idare, tüketici ve tazminat hukuku yönlerinden birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Çelebi Hukuk Danışmanlık olarak ceza hukuku, tüketici uyuşmazlıkları, idari başvurular, tazminat talepleri ve diğer hukuki süreçlerde dosyanın özelliklerine göre hukuki destek sunmaktayız.

Avukat Ümit Çelebi – Çelebi Hukuk Danışmanlık

23 Nisan Mahallesi, 241. Sokak
Alpiş Plaza No:10, Kat:4, Daire:16
Nilüfer / Bursa

Telefon: +90 224 306 03 06
Mobil: +90 545 760 94 38
E-posta: info@avumitcelebi.com